• O projekcie "Nasi Mecenasi"

  • Projekt „Nasi Mecenasi” dotyczył zjawiska wspierania twórczości artystycznej i szeroko rozumianej działalności kulturalnej przez podmioty prywatne. Jego cel to diagnoza społecznych, kulturowych i instytucjonalnych uwarunkowań oddolnych działań wspierających kulturę w środowiskach lokalnych przez osoby związane z sektorem małych i średnich przedsiębiorstw.

     

    Interesowali nas zwłaszcza mecenasi wspierający twórczość artystyczną i działalność kulturalną w swoim bezpośrednim sąsiedztwie – miejscowości, gminie, powiecie, w której prowadzą swoją firmę, osobiście angażujący się we wsparcie konkretnych inicjatyw.

     

    Uznaliśmy, że w obliczu często niewystarczającego poziomu finansowania działalności kulturalnej na poziomie lokalnym ze strony państwa i samorządów, mecenat prywatny stanowi ważny element sektora kultury, zasługujący na dobre rozpoznanie. Liczymy, że zebrane przez nas dane, opisy i wnioski ułatwią wypracowanie rozwiązań wzmacniających ten rodzaj wspierania kultury w społecznościach lokalnych.

  • Przegląd badań

    Pierwszym etapem projektu było zebranie i analiza dostępnych opracowań i badań związanych z tematem. Wśród możliwych form wsparcia kultury przez podmioty sektora prywatnego niewątpliwie najlepiej opisanym jest sponsoring, który zgodnie z definicją (Kujawa, Polakowska-Kujawa, 1994) polega na wspieraniu przez organizację różnego rodzaju przedsięwzięć w celu stworzenia budzącego zaufanie wizerunku własnego oraz pozyskania sympatii opinii publicznej. Podstawą więc takiego typu relacji jest założenie o osiągnięciu wymiernych korzyści z takiej współpracy.

     

    Innym sposobem na wsparcie kultury przez sektor prywatny kultury jest mecenat, coraz częściej mylony ze sponsoringiem. Tymczasem mecenat odnosi się do opiekuna sztuki wspierającego twórcę poprzez nawiązanie z nim bezpośredniej relacji, przy równoczesnej rezygnacji z gwarancji wymiernego zysku z tego rodzaju inwestycji. Ważnym, choć nie uniwersalnym elementem mecenatu, jest jego zakorzenienie w środowisku lokalnym, przybierające zazwyczaj formę wspierania twórców i instytucji funkcjonujących w społeczności, z którą związany jest sam mecenas, a przez to wpływ na budowę tożsamości lokalnej w oparciu o kulturę. Jak pisze Bożena Breczko w Społecznej recepcji sponsoringu (Kubiak, 2011): Mecenas nie oczekuje ekwiwalentnego świadczenia ze strony obdarowanego. Jego świadczenie ma bezwzględny charakter darowizny. Jego pozytywny wpływ na rozwój życia społecznego stanowi cel sam w sobie.

     

    Przegląd istniejących opracowań na temat różnych form finansowania kultury wskazuje, że zjawisko sponsoringu jest dość dobrze opisane i zbadane. Przykładem są:

    Niewiele jednak uwagi poświęca się mecenatowi – czy dlatego, że współcześnie zastąpił go sponsoring? Między innymi na to pytanie staraliśmy się znaleźć odpowiedź prowadząc nasze przedsięwzięcie badawcze.

    Sondaż telefoniczny

    Aby lepiej zrozumieć skalę zjawiska mecenatu, zrealizowaliśmy badanie sondażowe metodą CATI (Computer Assisted Telephone Interview).

     

    Przebiegało ono dwuetapowo. Najpierw wylosowano 50 gmin wiejskich i wiejsko-miejskich, proporcjonalnie ze względu na ich rodzaj i położenie w województwach. Następnie w 50 wylosowanych gminach, w sposób losowy dobrano respondentów spośród 2,2 tys. prywatnych podmiotów gospodarczych (mikro, małych i średnich przedsiębiorstw poza osobami fizycznymi prowadzącymi działalność gospodarczą) znajdujących się w KRS.

     

    W praktyce podjęto próbę kontaktu z 1148 podmiotami, wywiady przeprowadzono ze 111 podmiotami gospodarczymi. Ankieterzy dzwoniąc do firm prosili o rozmowę z dobrze poinformowaną w kwestii działalności społecznej firmy (właścicielem, członkiem dyrekcji, zarządu).

     

    W badaniu ilościowym mecenat zdefiniowaliśmy szeroko, jako jakiekolwiek wsparcie materialne (finansowe lub rzeczowe) osób fizycznych lub instytucji w związku z ich działaniami w sferze kultury (wspieranie i promocja twórczości, edukacji i oświaty kulturalnej, działań i inicjatyw kulturalnych oraz opieki nad zabytkami). Jako działania i inicjatywy kulturalne uznawaliśmy zarówno praktyki związane z tworzeniem i przekazywaniem treści symbolicznych, jak i służące animacji społeczno­kulturalnej, tzn. takie które mają na celu ułatwienie jednostce i grupie udziału w bardziej aktywnym i twórczym życiu, porozumiewanie się z innymi i współudział w życiu społeczności.

     

    Szacując skalę zaangażowania we wsparcie inicjatyw bazowaliśmy nie tylko na odpowiedziach udzielonych przez podmioty, które zgodziły się wziąć udział w badaniu, ale także uwzględniając te, które odmówiły, motywując to brakiem tego rodzaju działalności.

     

    Pytania w kwestionariuszu dotyczyły m.in.: profilu mecenasów, rodzaju i wielkości udzielanego przez nich wsparcia, odbiorców wsparcia, motywacji mecenasów.

     

    Analizując zebrane dane zastosowano wagi dostosowujące liczebność zrealizowanej próby do struktury populacji ze względu na typ gminy (wiejska/wiejsko miejska), oraz formę prawną przedsiębiorstwa.

    Wywiady eksperckie

    W kolejnym kroku, przygotowując się do badań ilościowego i jakościowego przeprowadziliśmy 3 indywidualne wywiady z ekspertami: osobami odpowiedzialnymi za organizację konkursów o tytuł „mecenasa kultury” (na szczeblu miejskim i wojewódzkim) oraz przedstawicielami instytucji kultury o zasięgu regionalnym (Małopolski Instytut Kultury).

     

    Celem tych rozmów było zebranie informacji na temat sposobów definiowania mecenatu współcześnie, kryteriów oceny działalności mecenackiej, motywacji organizatorów konkursów na mecenasa kultury, przebiegu oraz wpływu podobnych inicjatyw na politykę kulturalną, w szczególności na rozwój współpracy instytucji publicznych z sektorem prywatnym. Interesowała nas również wiedza i opinia ekspertów na temat działalności wybranych mecenasów. Informacje zebrane podczas rozmów wykorzystaliśmy tworząc narzędzia do badania ilościowego oraz jakościowego.

    Studia przypadków

    W ramach badań terenowych odwiedziliśmy 6 mecenasów w różnych częściach Polski. W trakcie każdej wizyty zrealizowaliśmy pogłębione wywiady z:

    • lokalnym mecenasem (nie zawsze była to jedna osoba), 
    • osobami i instytucjami objętymi wsparciem (np. konkretnymi artystami i twórcami, mieszkańcami korzystającymi z działalności mecenasa), 
    • przedstawicielami społeczności mającymi wpływ na lokalną kulturę (np. pracownicy urzędów, domów kultury, bibliotek, teatrów, muzeów) i/lub lokalnymi przedsiębiorcami.
    Rozmowy dotyczyły m.in.: okoliczności i powodów podjęcia działalności mecenackiej, kontekstu, w jakim jest prowadzona, a także zmian w charakterze mecenatu czy jego wpływu na społeczność lokalną. Wywiadom towarzyszyło gromadzenie i tworzenie bogatej dokumentacji fotograficznej.
  • Projekt zrealizował zespół Pracowni Badań i Innowacji Społecznych "Stocznia" dzięki dofinansowaniu ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

    Pracownia Badań i Innowacji Społecznych "Stocznia"

    Wiedza dla praktyki

    „Stocznia” powstała w celu krytycznego i rzetelnego opisywania wyzwań dotyczących życia społecznego w Polsce oraz poszukiwania i upowszechniania skutecznych, innowacyjnych i opartych na partycypacji obywatelskiej metod reagowania na nie. Aktualne działania podejmowane przez Stocznię koncentrują się wokół trzech kluczowych zagadnień: partycypacji obywatelskiej, innowacji społecznych oraz wzmacniania współpracy między środowiskiem badaczy-akademików oraz aktywistów społecznych i organizacji pozarządowych. Dowiedz się więcej.

    Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego

    Obserwatorium Kultury

    Projekt dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Obserwatorium Kultury 2016. Dowiedz się więcej.